Khen ngợi, động viên con thế nào cho tốt
ĐSGĐ-Khen ngợi con bao nhiêu là đủ? Liều lượng như thế nào là vừa phải? Các chuyên gia cho rằng chất lượng của lời khen còn quan trọng hơn nhiều so với số lượng...
Quá nhiều lời khen sẽ phản tác dụng
Bố mẹ thường khen ngợi con mình khi chúng học tập tốt ở trường, chiến thắng một trò chơi, xây được lâu đài cát đẹp, hay bất cứ điều gì có vẻ đáng chú ý hoặc xuất sắc.
TSJenn Berman, chuyên gia trị liệu gia đình, tác giả cuốn The A to Z Guide to Raising Happy and Confident Kids (Cẩm nang nuôi dạy những đứa trẻ tự tin và hạnh phúc) nói: “Cách đây vài thập kỷ, bố mẹ quá nghiêm khắc với con cái còn bây giờ chúng ta lại rơi vào thái cực đối lập: chúng ta lại quá dễ dãi, khen ngợi con mình quá mức!”
Bằng cách đem đến cho con vô số lời khen ngợi, nhiều bố mẹ nghĩa rằng họ đang xây dựng cho con mình sự tự tin, cảm giác về giá trị của bản thân, thế nhưng, sự thật có thể là ngược lại. Mặc dù bố mẹ có ý định tốt đẹp, nhưng việc tâng bốc con quá sớm thực sự gây cản trở cho sự phát triển của chúng.
Ảnh minh họa
Quá nhiều lời khen có thể phản tác dụng, đặc biệt khi lời khen giả tạo, không thành thật. Điều đó có thể khiến con trẻ sợ hãi khi thử những điều mới hay đối mặt với thử thách bởi vì chúng lo sợ không đứng đầu như bố mẹ vẫn luôn hình dung và mong đợi. Việc bố mẹ thường xuyên khen ngợi cũng đưa ra một thông điệp ngầm rằng, con lúc nào cũng phải được bố mẹ đồng ý, thụ động chờ vào sự đánh giá của bố mẹ.
Tuy vậy, quá ít lời khen cũng có hại không kém. Con trẻ sẽ cảm thấy như chúng chưa đủ tốt hay bố mẹ không quan tâm, và chúng có thể thiếu đi động lực để đạt tới những thành tựu mới.
Vậy thì, khen ngợi bao nhiêu là đủ? Liều lượng như thế nào là vừa phải? Các chuyên gia cho rằng chất lượng của lời khen còn quan trọng hơn nhiều so với số lượng.
Chúng ta đặc biệt nên ghi nhận nỗ lực mà lũ trẻ đã bỏ ra để thúc đẩy chính mình, làm việc chăm chỉ để đạt tới mục tiêu. Điều cần ghi nhớ ở đây là “quá trình mới là quan trọng, chứ không chỉ là kết quả cuối cùng”.
Con bạn có thể không phải là cầu thủ đá bóng tốt nhất trong đội của cậu bé, nhưng cậu đã chăm chỉ ra sân tập mỗi ngày, mỗi lần vấp ngã lại đứng dậy, hôm nào thua cuộc lại rút kinh nghiệm để hôm sau tốt hôn, bạn cần phải khen ngợi nỗ lực của cậu bé dù đội bóng có thua hay thắng đi nữa. Điều cần lưu ý rằng những lời khen cần đưa ra phù hợp với hoàn cảnh cụ thể và tương xứng với sự cố gắng mà con đã đầu tư vào.
Ảnh minh họa
Chẳng hạn, con bạn có thói quen học tập rất tốt, không có nghĩa là tối nào bạn cũng khen ngợi cô bé bởi vì điều đó đã thành nề nếp thường nhật. Hãy khen ngợi khi con làm được điều gì đặc biệt hơn những công việc thường ngày. Một tình huống thực tế khác cũng xứng đáng được đánh giá cao, theo ý kiến của chuyên gia là khi con bạn mất vài tuần để tập xe đạp và cuối cùng đã tự mình đi xe mấy vòng quanh nhà. Lời khen ngợi của bố mẹ sẽ khích lệ cô bé/cậu bé tiếp tục luyện tập.
Dù con bạn có đạt thành tích xuất sắc cỡ nào, cũng nên thưởng con bằng tiền bạc. Chúng ta đều muốn con mình là những đứa trẻ biết tự thúc đẩy bản thân. Nếu bố mẹ đưa ra điều kiện “con được 10 điểm sẽ thưởng 20 nghìn”, đồng tiền sẽ trở thành mục tiêu, động cơ học tập của con, chứ không phải cảm giác tích cực về thành công.
Trong khi thưởng tiền cho con không phải là một ý tưởng thông minh, bạn nên tạo ra những cơ hội để tuyên dương sự chăm chỉ và những thành tựu của con mình. Đi ra ngoài ăn kem hay làm những món đặc biệt sau kết quả cao của kỳ thi hay đạt giải văn nghệ là những cách hiệu quả để thể hiện sự đánh giá cao những nỗ lực và thành tích của con bạn.
Bí quyết để đưa ra những lời khen thực tế
Khen ngượi con là một phần quan trọng để xây dựng sự tự tin và lòng tự trọng. Tuy nhiên, có một số lưu ý mà bạn cần nắm rõ để lời khen luôn có tác dụng khuyến khích và thúc đẩy con bạn tiến lên phía trước.
Hãy cụ thể
Thay vì nói “con là một thủ môn giỏi” hãy nói “con đoán hướng bóng tuyệt vời”. Những lời khen cụ thể giúp trẻ xác định được những kỹ năng đặc biệt, cần phát huy của chúng.
Hãy thành thật
Lời khen cần phải luôn chân thành. Trẻ con luôn có cách để nhận biết khi nào thì lời khen giả tạo, nhằm an ủi chúng. Khi đó, con bạn không còn tin tưởng vào bố mẹ nữa. Tồi tệ hơn, chúng bắt đầu cảm thấy bất ổn vì không tin được những lời lẽ tích cực của bố mẹ nữa.
Ảnh minh họa
Khuyến khích những hoạt động mới
Hãy khen ngợi khi con thử những điều mới mẻ, chẳng hạn như học lái xe đạp hay giao tiếp tiếng Anh, như vậy con sẽ không sợ hãi và bỏ cuộc khi mắc lỗi.
Đừng lúc nào cũng khen con “thông minh”, “tài năng”
Đừng khen ngợi quá nhiều về những đặc điểm, phẩm chất của trẻ, chẳng hạn như đẹp trai, xinh gái, thông minh, sáng sủa, tài năng. Khi con bạn nghe những từ này một cách thường xuyên, chúng trở nên không còn mấy ý nghĩa.
Chỉ khen khi bạn thấy xứng đáng
Hãy nói rằng “con làm tốt lắm” khi đúng thật là con bạn đã miệt mài làm đi làm lại bài toán cho đến khi giải được nó. Điều đó sẽ cho con bạn thấy rằng bạn thực sự để ý và phân biệt được sự nỗ lực làm việc và không nhầm lẫn với những lúc kết quả đến do may mắn, dễ dàng.
Một lần nữa, tập trung vào tiến trình
Phải nhắc lại nhiều lần rằng, tiến trình mới là mấu chốt, không phải là kết quả. Không phải tất cả mọi đứa trẻ đều có năng khiếu thiên bẩm về thể thao hay là học sinh thông minh sáng dạ. Nhưng những đứa trẻ học được cách làm việc chăm chỉ và kiên trì, không ngại vượt qua khó khăn sẽ có những tài năng đặc biệt, có thể tiến xa trên đường đời. Lời khen tập trung vào nỗ lực sẽ giúp nuôi dưỡng tinh thần như vậy ở con chúng ta.
